काठमाडौं । कलेजोमा बोसो जम्ने समस्या अर्थात् ‘फ्याटी लिभर’ पछिल्लो समय बढ्दो स्वास्थ्य समस्याका रूपमा देखिन थालेको छ। यो समस्या सुरुवाती चरणमा प्रायः कुनै स्पष्ट लक्षणबिना रहने भएकाले धेरैलाई अन्य स्वास्थ्य परीक्षणका क्रममा मात्र फ्याटी लिभर भएको थाहा हुने गर्छ।

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार केही व्यक्तिमा फ्याटी लिभर हुँदा थकान, पेटको दायाँ माथिल्लो भागमा असहजता वा दुखाइ देखिन सक्छ। तर यस्ता लक्षण अन्य स्वास्थ्य समस्यामा पनि देखिन सक्ने भएकाले लक्षणकै आधारमा फ्याटी लिभरको पहिचान गर्न कठिन हुन्छ।

मोटोपना, टाइप–२ मधुमेह, इन्सुलिन प्रतिरोध, रगतमा ट्राइग्लिसराइड तथा कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढी हुनु, अस्वस्थ खानपान र शारीरिक गतिविधिको कमीले फ्याटी लिभरको जोखिम बढाउन सक्छ।

कसरी हुन्छ पहिचान ?

फ्याटी लिभरको अवस्था पत्ता लगाउन चिकित्सकले बिरामीको अवस्था हेरेर विभिन्न परीक्षण गराउन सक्छन्।

रक्त परीक्षणमार्फत एएलटी र एएसटीजस्ता कलेजोका इन्जाइमको मात्रा जाँच गरिन्छ। यी इन्जाइम बढेको अवस्थामा कलेजोमा समस्या भएको सङ्केत मिल्न सक्छ। तर रक्त परीक्षणबाट मात्रै फ्याटी लिभरको निश्चित निदान भने नहुन सक्छ।

पेटको अल्ट्रासाउन्डबाट कलेजोमा बोसो जम्मा भएको अवस्था पहिचान गर्न सकिन्छ। आवश्यकताअनुसार चिकित्सकले फाइब्रोस्क्यान पनि गराउन सक्छन्। यसबाट कलेजोमा बोसोको मात्रा, कलेजोको कडापन तथा फाइब्रोसिसको अवस्था मूल्याङ्कन गर्न मद्दत पुग्छ।

त्यस्तै, एफआईबी–४ सूचक उमेर तथा रक्त परीक्षणका केही परिणामका आधारमा गणना गरिन्छ। यसले कलेजोमा फाइब्रोसिसको जोखिम मूल्याङ्कन गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

फ्याटी लिभरको जोखिम भएका व्यक्तिले नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ। समयमै समस्या पहिचान गरी खानपानमा सुधार, नियमित शारीरिक गतिविधि र चिकित्सकीय सल्लाहअनुसार उपचार तथा व्यवस्थापन गर्न सके कलेजोमा थप क्षति हुने जोखिम कम गर्न सकिन्छ।