काठमाडौं । खाना खाएपछि छाती पोल्ने वा जलन हुने समस्या धेरैलाई हुने गर्छ। सामान्यतया यस्तो समस्यालाई ग्यास वा एसिडिटीका रूपमा लिइए पनि यसको प्रमुख कारणमध्ये एक एसिड रिफ्लक्स हुन सक्छ।

एसिड रिफ्लक्स हुँदा पेटमा रहेको अम्ल खाद्यनलीतर्फ फर्किन्छ। सामान्य अवस्थामा खाद्यनलीको तल्लो भागमा रहेको मांसपेशीले पेटको सामग्री माथि आउन रोक्छ। तर उक्त मांसपेशी कमजोर भएमा वा बारम्बार खुकुलो भएमा पेटको अम्ल खाद्यनलीमा पुगेर जलन गराउन सक्छ। यही अवस्थालाई सामान्य भाषामा ‘हार्टबर्न’ भनिन्छ।

खाना खाएपछि हुने जलन छातीबाट घाँटीसम्म पुग्न सक्छ। कतिपयमा मुखमा अमिलो स्वाद आउने, डकार आउने तथा घाँटीमा जलन हुनेजस्ता लक्षणसमेत देखिन सक्छन्।

एकैपटक धेरै वा भारी खाना खाँदा एसिड रिफ्लक्सको सम्भावना बढ्न सक्छ। धेरै खाना खाँदा पेटमा दबाब बढ्ने भएकाले पेटको सामग्री खाद्यनलीतर्फ फर्किन सहज हुन्छ। यस्तो समस्या हुने व्यक्तिले थोरै–थोरै खाना खाने र बिस्तारै खाने बानी अपनाउन सक्छन्।

त्यस्तै, पिरो, तारेको तथा धेरै बोसोयुक्त खानेकुराले कतिपय व्यक्तिमा हार्टबर्नको समस्या बढाउन सक्छ। कफी, चिया, चकलेट र कार्बोनेटेड पेय पदार्थ पनि केही व्यक्तिका लागि ट्रिगर बन्न सक्छन्। यद्यपि, समस्या गराउने खानेकुरा व्यक्तिअनुसार फरक हुन सक्छ।

खाना खाएलगत्तै सुत्ने वा पल्टिने बानीले पनि एसिड रिफ्लक्स बढाउन सक्छ। त्यसैले विशेषगरी बेलुकाको खाना खाएपछि तुरुन्तै नसुत्न र खाना तथा सुत्ने समयबीच पर्याप्त अन्तर राख्न सुझाव दिइन्छ।

बारम्बार छाती पोल्ने समस्या हुने व्यक्तिले आफूलाई समस्या गराउने खानेकुरा पहिचान गर्ने, धेरै खाना नखाने र खाना खाएपछि केही समय सिधा अवस्थामा बस्ने बानी अपनाउन सक्छन्। समस्या कहिले भयो र त्यसअघि के खाइएको थियो भन्ने विवरण राख्दा चिकित्सकसँग परामर्श गर्न पनि सहज हुन्छ।

तर छाती पोल्ने समस्यालाई सधैँ एसिडिटी भनेर बेवास्ता गर्नु उचित हुँदैन। छातीमा तीव्र दुखाइ वा दबाबसँगै सास फेर्न गाह्रो हुने, चिसो पसिना आउने, चक्कर लाग्ने, बान्ता हुनेजस्ता लक्षण देखिए तत्काल चिकित्सकीय सहायता लिनुपर्छ।

छाती पोल्ने समस्या बारम्बार दोहोरिने वा लामो समयसम्म रहने अवस्थामा पनि चिकित्सकसँग परामर्श आवश्यक हुन्छ। असामान्य वा गम्भीर छातीको दुखाइलाई आफैँले ग्यास वा एसिडिटी भनेर निष्कर्ष निकाल्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।